نحوه درخواست تسویه موقعیت های آپشن در فارابی
قرادادهای اختیار معامله پس از پایان دوره معاملاتی و در تاریخ سررسید، وارد مرحله تسویه یا اعمال می‌شوند. تسویه این اوراق به دو روش نقدی و فیزیکی انجام می‌شود که هرکدام شرایط و ضوابط خاص خود را دارند. دارندگان موقعیت‌های باز خرید، در صورت تمایل به اعمال قرارداد، باید درخواست تسویه خود را در مهلت تعیین‌شده و از طریق سامانه معاملاتی ثبت کنند.
در این مقاله، ابتدا با انواع تسویه اوراق اختیار معامله و شرایط هرکدام آشنا می‌شوید و سپس می‌توانید با توجه به سامانه معاملاتی مورد استفاده خود، راهنمای ثبت درخواست تسویه را مشاهده کنید.
انواع تسویه قراردادهای اختیار معامله
تسویه موقعیت های اختیار معامله به دو روش نقدی و فیزیکی انجام می‌شود. در ادامه، هر یک از این روش‌ها و نحوه انجام آن‌ها را بررسی می‌کنیم.
تسویه نقدی
در تسویه نقدی، تعهدات قرارداد بدون انتقال دارایی پایه انجام شده و مبلغ تسویه بر اساس اختلاف قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال قرارداد محاسبه می‌شود.
تسویه نقدی یک روز کاری پیش از سررسید قرارداد، در بازه زمانی ساعت ۱۳ تا ۱۵ انجام می‌شود و ثبت درخواست آن فقط برای موقعیت‌های در سود امکان‌پذیر است. همچنین انجام تسویه نقدی به موافقت فروشنده قرارداد بستگی دارد؛ بنابراین، ثبت درخواست به‌تنهایی به معنای نهایی‌شدن تسویه نیست.
در صورتی که تسویه نقدی انجام نشود، در روز سررسید امکان بررسی و ثبت درخواست تسویه فیزیکی، با رعایت شرایط و مهلت مقرر، وجود دارد.
تسویه فیزیکی
در تسویه فیزیکی، تعهدات قرارداد اختیار معامله از طریق تحویل و دریافت دارایی پایه انجام می‌شود. در این روش، نحوه تسویه به نوع قرارداد و موقعیت خرید یا فروش بستگی دارد:
- اختیار خرید: خریدار اختیار، با اعمال قرارداد، دارایی پایه را با قیمت اعمال خریداری می‌کند و فروشنده اختیار موظف به تحویل آن است.
- اختیار فروش: خریدار اختیار، با اعمال قرارداد، دارایی پایه را با قیمت اعمال می‌فروشد و فروشنده اختیار موظف به خرید آن است.
تسویه فیزیکی در روز سررسید قرارداد انجام می‌شود و برای اجرای تعهدات، باید وجه نقد یا دارایی پایه موردنیاز در اختیار طرفین باشد.
نکول در قراردادهای اختیار معامله
نکول زمانی رخ می‌دهد که فروشنده قرارداد اختیار معامله نتواند تعهدات خود را در مرحله تسویه انجام دهد. برای مثال، در فرآیند تسویه فیزیکی قرارداد اختیار خرید، فروشنده باید دارایی پایه مورد تعهد را در اختیار داشته باشد تا امکان تحویل آن به خریدار فراهم شود. در صورتیکه دارایی پایه در سبد دارایی فروشنده قرارداد وجود نداشته باشد، تسویه به صورت نقدی انجام شده و فروشنده مشمول جریمه نکول می‌شود.
نحوه محاسبه جریمه نکول
مبلغ جریمه نکول برابر با یک درصد ارزش قرارداد بر اساس قیمت پایانی دارایی پایه است و از فرمول زیر محاسبه می‌شود:
جریمه نکول = تعداد موقعیت‌های نکول‌شده × اندازه قرارداد × قیمت پایانی دارایی پایه × ۱٪
نحوه ثبت درخواست تسویه در سامانه‌های فارابی
ثبت درخواست تسویه در سامانه فارابیکسو
مراحل ثبت درخواست تسویه اوراق اختیار معامله در سامانه فارابیکسو از طریق لینک زیر قابل مشاهده است.
راهنمای ثبت درخواست تسویه در سامانه فارابیکسو
ثبت درخواست تسویه در سامانه ریواس
مراحل ثبت درخواست تسویه اوراق اختیار معامله در سامانه ریواس از طریق لینک زیر قابل مشاهده است.
راهنمای ثبت درخواست تسویه در سامانه ریواس
نکات مهم درباره تسویه اوراق اختیار معامله
- تسویه نقدی یک روز پیش از سررسید، از ساعت ۱۳ تا ۱۵ انجام می‌شود و تسویه فیزیکی نیز در روز سررسید و در همین بازه زمانی انجام خواهد شد. نتیجه تسویه نقدی پیش از شروع فرآیند تسویه فیزیکی اعلام می‌شود.
- تسویه نقدی صرفاً برای موقعیت‌های در سود (ITM) قابل انجام است.
- تسویه نقدی منوط به موافقت فروشنده قرارداد است. در صورت عدم موافقت فروشنده، امکان ثبت درخواست تسویه فیزیکی در روز سررسید وجود خواهد داشت.
سؤالات متداول
تفاوت تسویه نقدی و تسویه فیزیکی در قراردادهای اختیار معامله چیست؟
در تسویه نقدی، اختلاف قیمت دارایی پایه و قیمت اعمال مبنای تسویه قرار می‌گیرد و دارایی پایه منتقل نمی‌شود. در تسویه فیزیکی، تعهدات قرارداد از طریق خرید و فروش و انتقال دارایی پایه انجام می‌شود.
آیا ثبت درخواست تسویه نقدی به معنای قطعی‌شدن آن است؟
خیر. انجام تسویه نقدی به موافقت فروشنده قرارداد بستگی دارد و ثبت درخواست به‌تنهایی، نهایی‌شدن تسویه را تضمین نمی‌کند.
آیا می‌توان پس از انجام‌نشدن تسویه نقدی، درخواست تسویه فیزیکی ثبت کرد؟
بله. در صورت انجام‌نشدن تسویه نقدی، امکان بررسی و ثبت درخواست تسویه فیزیکی در روز سررسید، با رعایت شرایط و مهلت مقرر، وجود دارد.
در تسویه فیزیکی قرارداد اختیار خرید و اختیار فروش، چه کسی باید دارایی پایه را تحویل دهد؟
در قرارداد اختیار خرید، فروشنده اختیار موظف به تحویل دارایی پایه به خریدار است. در قرارداد اختیار فروش، خریدار اختیار دارایی پایه را به فروشنده تحویل می‌دهد و فروشنده موظف به خرید آن است.
اگر فروشنده قرارداد اختیار معامله به تعهدات خود در تسویه عمل نکند، چه اتفاقی می‌افتد؟
در صورت انجام‌نشدن تعهدات فروشنده، موضوع نکول مطرح می‌شود و مطابق مقررات، تسویه و جریمه نکول اعمال خواهد شد.
تسویه نقدی و تسویه فیزیکی در چه ساعتی انجام می‌شوند؟
تسویه نقدی یک روز کاری پیش از سررسید و تسویه فیزیکی در روز سررسید، هر دو از ساعت ۱۳ تا ۱۵ انجام می‌شوند. نتیجه تسویه نقدی پیش از آغاز فرآیند تسویه فیزیکی اعلام می‌شود.
آیا امکان تسویه قراردادهای اختیار معامله در زیان وجود دارد؟
تسویه نقدی فقط برای موقعیت‌های در سود امکان‌پذیر است؛ اما در تسویه فیزیکی، می‌توان با فعال‌کردن گزینه مربوطه در سامانه، درخواست اعمال قرارداد در زیان را ثبت کرد.
نتیجه درخواست تسویه قرارداد اختیار معامله چه زمانی مشخص می‌شود؟
نتیجه درخواست‌های تسویه پیش از شروع معاملات روز کاری بعد اعلام می‌شود.
